Czy Europa rzeczywiście dzieli się na dwa przeciwstawne obozy polityczne? Wyniki badań zespołu DigiPatch opublikowane w Media Psychology wskazują, że rzeczywistość jest znacznie bardziej złożona, niż sugeruje to dominująca narracja o polaryzacji. Analiza danych z pięciu krajów europejskich pokazuje, że współczesne tożsamości polityczne tworzą wielowymiarową mozaikę, której nie da się sprowadzić do prostego podziału na lewicę i prawicę.
Artykuł Polarized or Fragmented? How Social Identities Relate to Political Cleavages and Media Use Across European Countries autorstwa Nory Theorin, Davide Melity, Jespera Strömbäcka i Any Guinote, opublikowany w czasopiśmie Media Psychology, dostarcza nowych dowodów na to, że tożsamości polityczne współczesnych Europejczyków są znacznie bardziej zróżnicowane i rozproszone niż spolaryzowane.
Badanie w ramach projektu DigiPatch, oparto na danych pochodzących z trzyfalowego badania panelowego przeprowadzonego w pięciu krajach europejskich: Szwecji, Niemczech, Polsce, Hiszpanii i Wielkiej Brytanii (N = 5333). Naukowcy analizowali, w jaki sposób ludzie identyfikują się z różnymi grupami społecznymi, jak te identyfikacje wiążą się z postawami politycznymi oraz w jaki sposób są powiązane z korzystaniem z mediów tradycyjnych, alternatywnych i społecznościowych.
Wbrew często powtarzanej narracji o podziale społeczeństw na dwa przeciwstawne obozy polityczne, wyniki badania ukazują znacznie bardziej złożony obraz. Analizy pozwoliły wyodrębnić sześć odrębnych profili tożsamościowych, z których wiele nie wpisuje się w tradycyjny podział na lewicę i prawicę czy podział GAL (Green – Alternative – Libertarian) versus TAN (Traditional – Authoritarian – Nationalist).
- Antyegalitaryści (12,8%)
Grupa ta stosunkowo silnie identyfikuje się z tożsamością narodową, krytyką feminizmu, krytyką poprawności politycznej, krytyką ustanowionych autorytetów i „oficjalnych prawd”. Jednocześnie jej członkowie słabo identyfikują się z problematyką klimatu, prawami Palestyńczyków oraz równością płci. Grupa najbardziej prawicowa i najbardziej zorientowana na wartości TAN w całym badaniu. - Umiarkowani (17,8%)
Osoby należące do tej grupy umiarkowanie identyfikują się z narodem, osobami działającymi na rzecz ograniczania nierówności. Nie charakteryzuje ich silna krytyka feminizmu ani poprawności politycznej, a ich poglądy sytuują się bliżej politycznego centrum. - Egalitaryści (21,9%)
Najliczniejsza grupa w badaniu. Jej członkowie silnie identyfikują się z równością, równością płci, równością ekonomiczną, problematyką klimatyczną, przeciwdziałaniem antysemityzmowi, prawami Palestyńczyków. Była to grupa najbardziej lewicowa i najbardziej zorientowana na wartości GAL. - Umiarkowani egalitaryści (12,4%)
Grupa ta przypomina egalitarystów, ale w mniejszym stopniu. Jej członkowie szczególnie identyfikują się z problematyką klimatyczną, różnymi inicjatywami związanymi z równością. Pod względem politycznym są bardziej centrowi niż pełni egalitaryści. - Konserwatyści (18,6%)
Grupę tę charakteryzują przede wszystkim silna tożsamość religijna, stosunkowo silna tożsamość narodowa. Jej członkowie są umiarkowanie prawicowi, ale jednocześnie w pewnym stopniu identyfikują się także z kilkoma innymi grupami. - Osoby słabo identyfikujące się (16,5%)
Osoby należące do tej grupy jedynie w niewielkim stopniu identyfikują się z którąkolwiek z grup lub kwestii analizowanych w badaniu. Badacze interpretują to jako dowód na to, że wiele osób nie posiada szczególnie silnej tożsamości mającej znaczenie polityczne.
We współczesnych społeczeństwach zachodnich tożsamość społeczna wydaje się pełnić rolę soczewki, przez którą coraz częściej postrzegane są kwestie polityczne. Można zatem oczekiwać istnienia związku między tożsamościami społecznymi ludzi a głównymi podziałami politycznymi. Jednocześnie jednak w ostatnich dekadach tożsamości społeczne wydają się stawać coraz bardziej zawężone. Równolegle środowisko medialne ulega coraz większej fragmentacji, a więzi między wyborcami a partiami politycznymi słabną. Tego rodzaju procesy mogą prowadzić raczej do fragmentacji tożsamości społecznych niż do ich polaryzacji wzdłuż tradycyjnych linii podziałów politycznych.
W tym kontekście w badaniu zastosowano analizę ukrytych profili (latent profile analysis), aby zbadać strukturę najważniejszych tożsamości społecznych oraz relacje między nimi. Ponadto przeanalizowano związki pomiędzy tożsamościami społecznymi a korzystaniem z mediów cyfrowych.
Wyniki trzyfalowego badania panelowego przeprowadzonego w pięciu krajach europejskich (N = 5333) wskazują między innymi, że; tożsamości społeczne są bardziej rozproszone (sfragmentaryzowane) niż spolaryzowane; istnieją wyraźne zależności pomiędzy korzystaniem z mediów alternatywnych a określonymi typami tożsamości społecznych; aktywne korzystanie z mediów społecznościowych, w porównaniu z korzystaniem biernym, prowadzi do silniejszej identyfikacji z najważniejszą dla danej osoby tożsamością społeczną, przy czym relacja między tożsamościami społecznymi a aktywnością w mediach społecznościowych ma najprawdopodobniej charakter wzajemny i dwukierunkowy.
_ _ _
- Theorin, N., Melita, D., Strömbäck, J., Guinote, A. (2026). Polarized or Fragmented? How Social Identities Relate to Political Cleavages and Media Use Across European Countries, Media Psychology. doi.org/10.1080/15213269.2026.2671198
- Nora Theorin, Voters’ political identities are more fragmented than polarized | University of Gothenburg
- Researchers - Digipatch
- Knowledge Map - Digipatch
Foto: Sora Sagano, Unsplash
