Projekt analizuje procesy kształujące postawy wspierające pomaganie vs. niepomaganie uchodźcom wojennym w kontekście tożsamości społecznej. W naszym badaniu skupiliśmy się na ukazaniu jak procesy związane z tożsamością społeczną, tj. prospektywny lęk (przed wrogością Rosji wobec kraju pomagającego), bliskość i grupowe normy pomagania kształtują pomaganie uchodźcom wojennym.
Procesy kształtujące pomaganie vs. niepomaganie uchodźcom wojennym są przedmiotem analiz psychologicznych od wielu lat. Rzadko jednak uwzględnia się w tych pracach podejście wskazujące na rolę tożsamości społecznej. Nasze badanie analizuje czynniki psychologiczne związane z bezprecedensową pomocą, jakiej Polacy udzielili uchodźcom z Ukrainy od początku rosyjskiej inwazji na Ukrainę.
Opierając się na teorii tożsamości społecznej oraz analizując aktualny kontekst społeczny w Polsce, koncentrujemy się na trzech wymiarach tożsamości społecznej, tj. poczuciu bliskości wobec uchodźców z Ukrainy, antycypacyjnych obawach (prospektywny lęk - przed wrogością Rosji wobec kraju pomagającego związany z potencjalną rosujską inwazją) oraz normie wspólnotowej nakazującej udzielanie pomocy. Założyliśmy, że te trzy czynniki stanowią fundament, dzięki któremu możliwa jest zbiorowa pomoc dla Ukrainy, wynikającą z poczucia wspólnego losu oraz poczucia bycia razem z Ukraińcami. Spodziewaliśmy się jednak, że wpływ lęku na pomaganie będzie z czasem malał, ale przewidywaliśmy również, że postrzegana bliskość i norma pomagania nadal będą przewidywać zbiorowe wysiłki na rzecz pomocy. Przetestowaliśmy tę hipotezę w badaniu (N = 1066) przeprowadzonym między 2022 a 2026 rokiem oraz w siedmiofalowym badaniu panelowym (N = 603).
Wyniki badania przyczyniają się do dyskusji nad procesami tożsamości społecznej leżącymi u podstaw udzielania pomocy osobom uciekającym ze stref wojennych. Tym samym pogłębiają nasze rozumienie roli obywateli w kontekście ich wkładu w pomoc uchodźcom oraz mogą być wykorzystane do usprawnienia reakcji na inne kryzysy humanitarne.
- Ozkan, Z., Kossowska, M., Szumowska, E., Perek-Białas, J., & Szwed, P. (2026). Emotional foundations of refugee policy support: The role of threats and emotions towards refugees. International Journal of Intercultural Relations, 110, 102326.
- Özkan, Z., Kossowska, M., Szumowska, E., Perek-Białas, J., & Szwed, P. (2025). Threat perceptions and closeness to refugees: a three-wave longitudinal study. Personality and Social Psychology Bulletin, 01461672251352899.
- Kossowska, M., Chan, H. W., Hong, Y. Y., & Szumowska, E. (2025). Longitudinal effects of helping war refugees on intergroup threat and fear of war: The role of perceived helping functionality. Group Processes & Intergroup Relations, 28(3), 648-672.
- Kossowska, M., Szwed, P., Czernatowicz‐Kukuczka, A., Perek‐Białas, J., Szumowska, E., Kruglanski, A. W., ... & Załuski, W. (2024). Socio‐psychological barriers preventing people from helping in times of crisis: A scoping review. Journal of Community & Applied Social Psychology, 34(2), e2775.
- Kossowska, M., Szwed, P., Szumowska, E., Perek-Białas, J., & Czernatowicz-Kukuczka, A. (2023). The role of fear, closeness, and norms in shaping help towards war refugees. Scientific reports, 13(1), 1465.
- Kossowska, M., Perek-Białas, J., Blukacz, M., Szwed, P., Szumowska, E., & Czernatowicz-Kukuczka, A. (2023). Mass mobilizations for helping war refugees: The role of fear, closeness, and norms. Current Research in Ecological and Social Psychology, 5, 100153.