Przedstawiamy wyniki pierwszej fali największego jak dotąd panelowego badania sytuacji Ukrainek i Ukraińców mieszkających w Polsce, zrealizowanego przez zespół Behaviour in Crisis Lab. Analiza danych od ponad tysiąca osób odsłania złożony obraz integracji, dobrostanu psychicznego oraz planów migracyjnych niemal trzy lata po rozpoczęciu pełnoskalowej wojny.
Raport zespołu badawczego z Behaviour in Crisis Lab w Instytucie Psychologii Uniwersytetu Jagiellońskiego opisuje, jak wygląda codzienne funkcjonowanie Ukrainek i Ukraińców w Polsce w 2024 roku. Badanie pokazuje, że zdecydowana większość badanych ma bliską rodzinę pozostającą w Ukrainie, a ponad jedna trzecia doświadczyła śmierci bliskiej osoby od czasu rosyjskiej inwazji. Choć wielu respondentów postrzega Polaków jako kulturowo podobnych i deklaruje pozytywne bezpośrednie kontakty, to emocjonalna więź z Polską jest podzielona, a media społecznościowe częściej niż kontakt bezpośredni stają się źródłem negatywnych doświadczeń międzygrupowych.
Raport ujawnia także wyraźne obciążenie psychiczne – poziomy stresu i lęku sytuują się w okolicach średnich wartości, natomiast objawy depresyjne i zwłaszcza PTSD utrzymują się na podwyższonym poziomie. Badani różnie oceniają jakość życia, zwykle lokując ją w okolicy środka skali. Autorzy podkreślają, że wyniki te odzwierciedlają realia życia w migracji przymusowej oraz ciągłe napięcie wynikające z toczącej się wojny.
Jednym z kluczowych elementów badania są także plany związane z przyszłością. Społeczność ukraińska w Polsce jest pod tym względem bardzo zróżnicowana – jedna trzecia planuje powrót do Ukrainy, jedna trzecia nie ma takiego zamiaru, a pozostała część pozostaje niezdecydowana. Niewielki odsetek deklaruje chęć pozostania w Polsce na stałe lub migracji dalej na Zachód.
Raport stanowi pierwszą część trzyfalowego projektu, którego celem jest zrozumienie, w jaki sposób zmienia się dobrostan, integracja i sytuacja rodzinna Ukrainek i Ukraińców w czasie. Kolejne fale badania prowadzone będą do sierpnia 2025 roku, a pełne wyniki i metodologia dostępne są w repozytorium OSF: https://osf.io/ehvnm/wiki?wiki=7u3fx.
Autorami raportu są dr Zafer Özkan, prof. dr hab.Małgorzata Kossowska i dr Anna Potoczek.
Niniejszy raport podsumowuje wyniki z pierwszej fali (grudzień 2024) trzyfalowego badania panelowego finansowanego przez Inicjatywę Doskonałości na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego.
W badaniu wzięło udział 1 032 uczestników z Ukrainy mieszkających w Polsce, o średniej wieku 41,48 lat (SD = 11,50), w przedziale od 18 do 85 lat.
Pełny proces zbierania danych potrwa do sierpnia 2025 roku, a badanie uzyskało zgodę Komisji ds. Etyki Badań Naukowych Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Badanie koncentruje się na dwóch głównych obszarach:
- Zdrowie psychiczne i jakość życia
Pierwszy obszar dotyczy zdrowia psychicznego ukraińskich imigrantów w Polsce, obejmując depresję, lęk, stres oraz zmiany w zakresie objawów PTSD związanych z doświadczeniami wojennymi. Analizowana jest również jakość ich życia. Kluczowe czynniki wpływające na zdrowie psychiczne obejmują różne typy kontaktu międzygrupowego (bezpośredni, rozszerzony oraz zapośredniczony przez media), tożsamość grupową, lęk międzygrupowy, dyskryminację, religijność, wsparcie społeczne i nadzieję.
- Intencje powrotu do kraju
Drugi obszar bada czynniki wpływające na decyzje imigrantów dotyczące powrotu do ojczyzny. Oprócz wyżej wymienionych czynników analizowana jest rola poczucia przynależności, postrzeganego podobieństwa kulturowego, znajomości języka oraz cech demograficznych, takich jak stan cywilny, liczba dzieci czy liczba członków rodziny pozostających w kraju pochodzenia.
