Aktualności - Behaviour in Crisis Lab

Pomiń baner

Ład i porządek, czyli dlaczego tak trudno jest nam zmienić zdanie

Ład i porządek, czyli dlaczego tak trudno jest nam zmienić zdanie

„Czy konserwatyści czują się mniej niepewni? Dlaczego ludzie chcą wierzyć, że świat jest sprawiedliwy? W czym tkwi siła dogmatyzmu?" – to pytania, wokół których toczy się rozmowa Katarzyny Sroczyńskiej z prof. Małgorzatą Kossowską, liderką Behaviour in Crisis Lab, kierowniczką Zakładu Psychologii Społecznej oraz Centrum Badań nad Poznaniem Społecznym w Instytucie Psychologii UJ, opublikowana na łamach OKO.press.

 

Portal OKO.press publikuje fragment książki Katarzyny Sroczyńskiej i prof. Małgorzaty Kossowskiej, liderki Behaviour in Crisis Lab UJ, „Czy ten świat się kończy? Rozmowy o niepewności, polaryzacji i solidarności" (wydawnictwo Smak Słowa, marzec 2026) -  rozmowę o tym, dlaczego tak trudno jest nam zmienić zdanie.

Z rozmowy dowiesz się:

  • Dlaczego zmiana poglądów, choć biologicznie naturalna, bywa odczuwana jako zagrożenie dla tożsamości.
  • Czym jest efekt pewności wstecznej i jak pamięć fałszuje wspomnienie dawnych przekonań.
  • Jaką rolę w odrzucaniu niewygodnych informacji odgrywają propaganda, stres i potrzeba spójnego obrazu siebie.
  • Czym różnią się i co łączy teorię usprawiedliwiania systemu (Jost, Banaji) oraz teorię wiary w sprawiedliwy świat (Lerner).
  • Na czym, według badań Miltona Rokeacha, polega prawdziwa siła dogmatyzmu.
  • Dlaczego popularne przekonanie o większej lękliwości konserwatystów nie znajduje potwierdzenia w najnowszych badaniach – i jaka asymetria ideologiczna zajmuje jego miejsce.

Rozmowa jest fragmentem książki Małgorzaty Kossowskiej i Katarzyny Sroczyńskiej „Czy ten świat się kończy? Rozmowy o niepewności, polaryzacji i solidarności", wydanej w marcu nakładem wydawnictwa Smak Słowa.

Zdolność do zmiany zdania to jeden z podstawowych mechanizmów biologicznych, dzięki którym potrafimy przystosowywać się do nowych okoliczności – przekonuje prof. Kossowska. Paradoksalnie jednak niechętnie się do niej przyznajemy: nasza pamięć subtelnie zniekształca wspomnienie dawnych przekonań, sprawiając, że wydają się nam bliższe temu, w co wierzymy dziś. To zjawisko psychologia nazywa efektem pewności wstecznej. Autorki rozmowy analizują, dlaczego rewizja poglądów bywa odbierana jako zagrożenie dla tożsamości, choć w rzeczywistości to elastyczność, a nie sztywność przekonań, pozwala nam sprawnie funkcjonować w złożonym świecie – dotyczy to również osób o wielorakiej tożsamości kulturowej i narodowej, którym łatwiej przychodzi poruszanie się między różnymi kontekstami.

Znaczną część rozmowy zajmują mechanizmy, dzięki którym odrzucamy niewygodne informacje: rola propagandy – ilustrowana postawami Rosjan wobec wojny w Ukrainie – racjonalizacja w sytuacjach silnego stresu oraz potrzeba ochrony spójnego obrazu samych siebie. Kossowska sięga po dwie klasyczne teorie psychologii społecznej, które tłumaczą, dlaczego akceptujemy istniejący porządek społeczny nawet wtedy, gdy jest wobec nas niesprawiedliwy: teorię usprawiedliwiania systemu Johna Josta i Mahzarin Banaji oraz teorię wiary w sprawiedliwy świat Melvina Lernera. Odnosi je między innymi do konfliktu izraelsko-palestyńskiego, a także do specyfiki polskiego społeczeństwa, które – jak pokazują badania Bogdana Wojciszke – częściej postrzega system jako niesprawiedliwy niż sprawiedliwy. Rozmówczynie sięgają również do klasycznych badań nad dogmatyzmem Miltona Rokeacha, tłumacząc, że jego siła nie tkwi w wewnętrznej spójności poglądów, lecz w umiejętności elastycznego łączenia sprzecznych elementów tak, by tworzyły pozór logicznej całości. Kossowska podważa przy tym popularne przekonanie, jakoby konserwatyzm wiązał się z większą lękliwością – najnowsze badania tego związku nie potwierdzają. Wskazują za to na inną asymetrię ideologiczną: większą podatność na dezinformację oraz bardziej homogeniczne sieci społeczne po prawej stronie sceny politycznej.

źródło: Katarzyna Sroczyńska, Małgorzata Kossowska, OKO.press, Ład i porządek, czyli dlaczego tak trudno jest nam zmienić zdanie [ROZMOWA]

Czytaj również:
Liderka BiCL | prof. dr hab. Małgorzata Kossowska - Behaviour in Crisis Lab

Aktualności - Behaviour in Crisis Lab - Program Strategiczny Inicjatywa Doskonałości w Uniwersytecie Jagiellońskim


Ilustracja Mateusz Mirys / OKO.press

 

Polecamy również
Seminarium metodologiczne online Badaczki i badacze w czasach kryzysów cz. 15, sezon III: Kadry, które mówią. Photovoice w badaniach
Seminarium metodologiczne online Badaczki i badacze w czasach kryzysów cz. 15, sezon III: Kadry, które mówią. Photovoice w badaniach
Kontrargumenty rzadko wpływają na zmianę poglądów politycznych. Portal PsyPost o badaniu Behaviour in Crisis Lab
Kontrargumenty rzadko wpływają na zmianę poglądów politycznych. Portal PsyPost o badaniu Behaviour in Crisis Lab
Pięć czerwonych flag. Profesor Michel o sygnałach radykalizacji, których dorośli nie widzą
Pięć czerwonych flag. Profesor Michel o sygnałach radykalizacji, których dorośli nie widzą
O „Zdrowej Akademii” na łamach miesięcznika „Alma Mater”
O „Zdrowej Akademii” na łamach miesięcznika „Alma Mater”

Aktualności

II Festiwal Kariery Akademickiej,  30.11–1.12.2026
aktualności festiwal wydarzenia

II Festiwal Kariery Akademickiej

16.11.2026
30 listopada i 1 grudnia 2026 roku w Uniwersytecie Jagiellońskim odbędzie się II Festiwal Kariery Akademickiej, organizowany w ramach strategii HR Excellence in Research. Na pracowników Uczelni czekają warsztaty, prelekcje i konsultacje poświęcone m.in. popularyzacji nauki, pozyskiwaniu grantów, komercjalizacji wyników badań i rozwojowi kariery. Liczba miejsc jest ograniczona.
więcej o II Festiwal Kariery Akademickiej
Seminarium metodologiczne online Badaczki i badacze w czasach kryzysów cz. 15, sezon III: Kadry, które mówią. Photovoice w badaniach
aktualności media

Seminarium metodologiczne online Badaczki i badacze w czasach kryzysów cz. 15, sezon III: Kadry, które mówią. Photovoice w badaniach

16.11.2026
Zapraszamy na kanał YouTube Behaviour in Crisis Lab, gdzie dostępne jest nagranie 15., a zarazem pierwszego spotkania III sezonu seminarium metodologicznego Badaczki i badacze w czasach kryzysów. W listopadowym seminarium dr hab. Małgorzata Michel, prof. UJ, wraz z zaproszoną gościnią dr Izabelą Kamińską-Jatczak rozmawia o metodach wizualnych i partycypacyjnych w badaniach społecznych, w szczególności o metodzie photovoice. Patronem seminarium jest Behaviour in Crisis Lab.
więcej o Seminarium metodologiczne online Badaczki i badacze w czasach kryzysów cz. 15, sezon III: Kadry, które mówią. Photovoice w badaniach
Wiedza zamiast spekulacji. Badania Behaviour in Crisis Lab o źródłach radykalizacji młodych dorosłych
aktualności publikacja

Wiedza zamiast spekulacji. Badania Behaviour in Crisis Lab o źródłach radykalizacji młodych dorosłych

12.11.2026
Mając w pamięci tragiczne wydarzenia w Krakowie, przypominamy badania poświęcone procesom aktywizmu i radykalizacji, zrealizowane przez badaczki Instytutu Pedagogiki UJ związane z Behaviour in Crisis Lab: dr Sylwię Opozdę-Suder, dr Agatę Łopatkiewicz oraz dr hab. Małgorzatę Michel, prof. UJ, liderkę działającej przy Labie grupy badawczej Pedagogie Młodzieżowego Radykalizmu.
więcej o Wiedza zamiast spekulacji. Badania Behaviour in Crisis Lab o źródłach radykalizacji młodych dorosłych
Debata Czy Solidarność ochroni nas przed radykalizacją BiC Lab
aktualności wydarzenia debata

Debata: Czy Solidarność ochroni nas przed radykalizacją?

09.11.2026
Już 20 listopada Behaviour in Crisis Lab i Instytut Psychologii UJ zapraszają na debatę „Czy Solidarność ochroni nas przed radykalizacją?”. W rozmowie, którą poprowadzi dr hab. Małgorzata Michel, prof. UJ, wezmą udział liderka BiC Lab prof. Małgorzata Kossowska, dr Jacek Kołtan oraz adw. Tomasz Plaszczyk. Początek o godz. 17.00.
więcej o Debata: Czy Solidarność ochroni nas przed radykalizacją?
aktualności

Po ataku przemocy: wskazówki dla mediów, mieszkańców i rodzin

08.11.2026
Po ataku na Rynku Głównym w Krakowie 7 listopada 2026 r. zebraliśmy najważniejsze, oparte na badaniach wskazówki dla dziennikarzy, mieszkańców, osób poszkodowanych i rodzin z dziećmi. Materiał przygotował zespół Behaviour in Crisis Lab z Instytutu Psychologii Uniwersytetu Jagiellońskiego.
więcej o Po ataku przemocy: wskazówki dla mediów, mieszkańców i rodzin