Czy przekonanie o niedocenianej wielkości własnego narodu może służyć jako tarcza przed negatywnymi emocjami? Wyniki badań przedstawione w artykule, którego współautorkami są prof. Małgorzata Kossowska i mgr Anna Knorr z Behaviour in Crisis Lab, pokazują, że jest odwrotnie. Narcyzm narodowy nie wynika z gorszego samopoczucia, ale sam w sobie stanowi źródło psychologicznego obciążenia i stresu. Otrzymane rezultaty obalają popularne założenia o „emocjonalnej spiralności” tego zjawiska i sugerują, że jego przyczyn należy szukać głębiej niż w codziennych stanach emocjonalnych jednostek.

Narcyzm narodowy to specyficzna postawa, w której silna identyfikacja z własną grupą narodową łączy się z przekonaniem, że jest ona wyjątkowa, ale niedostatecznie doceniana przez innych. Przez lata badacze zastanawiali się, czy taka postawa może być mechanizmem obronnym – próbą „uleczenia” niskiej samooceny lub sposobem na poradzenie sobie z nieprzyjemnymi emocjami.

Wyniki badań opublikowane w artykule The (not so) vicious cycle of national narcissism: emotional antecedents and outcomes w Journal of Research in Personality, którego współautorkami są prof. Małgorzata Kossowska i mgr Anna Knorr z Behaviour in Crisis Lab Instytutu Psychologii UJ, pokazują, że narcyzm narodowy nie jest przewidywany przez wcześniejsze negatywne emocje, takie jak smutek, lęk czy poczucie przygnębienia. Nie działa więc jako „emocjonalna proteza” ani strategia radzenia sobie ze spadkiem nastroju. 

Zależność między emocjami a narcyzmem narodowym działa natomiast w odwrotnym kierunku. Badania pokazują, że osoby silnie przekonane o wyjątkowości własnego narodu i jego niedocenianiu przez innych częściej doświadczają późniejszego stresu. Narcystyczna wizja narodu wiąże się więc z większym napięciem psychicznym, co może wynikać z przewlekłej czujności, wrażliwości na sygnały rzekomego braku szacunku wobec grupy, a także z przekonania o ciągłym zagrożeniu jej wizerunku. To nie negatywne emocje napędzają narcyzm narodowy – to narcyzm narodowy generuje negatywne emocje.

Co istotne, wzorzec ten okazał się stabilny we wszystkich badanych grupach demograficznych. Bez względu na wiek, płeć i status społeczno‑ekonomiczny, narcyzm narodowy nie chroni jednostki przed trudnymi emocjami – staje się natomiast emocjonalną pułapką, prowadzącą do chronicznego stresu. Wyniki te podważają założenie o istnieniu „błędnego koła”, w którym emocje i narcyzm wzajemnie się wzmacniają. Zamiast tego uwidaczniają asymetrię: narcyzm narodowy zwiększa poziom stresu, ale stres nie wzmacnia narcyzmu narodowego.

Opublikowane wyniki badań sugerują, że narcystyczna tożsamość narodowa, choć może sprawiać wrażenie formy mobilizacji lub psychologicznego wzmocnienia, w rzeczywistości może obciążać zasoby psychiczne obywateli i utrudniać adaptację w obliczu zagrożeń. Narcyzm narodowy nie pełni więc funkcji ochronnej; przeciwnie, może potęgować stres i osłabiać zdolność radzenia sobie z wyzwaniami współczesnego świata.

Autorzy:
Michal Mužík, Anna Knorr, Małgorzata Kossowska
The (not so) vicious cycle of national narcissism: emotional antecedents and outcomes - ScienceDirect
Journal of Research in Personality, Volume 122, June 2026, 104721
DOI: https://doi.org/10.1016/j.jrp.2026.104721

zdjęcie/ilustracja:
The (Great) Tower of Babel, Pieter Bruegel the Elder, lic. public domain